Loramendi

OLERKIAK

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
              http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Olerkiak, Loramendi. Loramendi Kultur Elkartea, 1995

http://klasikoak.armiarma.com/

Egileari buruzko informazioa:

       http://zubitegia.armiarma.com/egileak/00284.htm

ARDI GAXOA!...

              (Erravi sicut ovis, quae periit)

Ibarrez ibar, mendirik mendi

Artzai Onaren ondoren

zeñen gozoki, zeñen zoruntsu,

zeñen gentzaro nenbillen!

Abesti legun, atseginkorrak

Artzaiak zizkun abesten,

ibargi naro, loretsuetan

genbiltzanean bazkatzen.

Egun batean, lilluratua

utzirik ai! artaldea,

aldendu nintzan arturik ala

bear ez nuen bidea;

pozkai ondoren urrundu nintzan

irudipenez betea,

ludirik barna zoro ninjoan

iritxi naian obea.

Doakabea!... ez nekin bela

iges urak zekarrena;

itsumusturik ez nun nabaitu

sartu zidaten eztena...

Urrin zerion bide zabala

lenen ibilli nuena;

arantza zorrotz, otez josia

zorakerien azkena...

Lizunkerizko lore tartean

txoraturik nebillela,

ixil-ixilik irten zitzaidan,

iñar-tximista bezela,

otso beltz,aundi,amorratua,

erakutsirik orrela

begi zartatsu, ao zorrotza,

odol-bitsa zeriola.

Ordu samiña!... Gogoratu nintzan...

Iges egin nai atzera!...

Zaunkaka berriz nere gain beti

otso goseti, ankerra...

Larri nengoen... indarrak aitu...

ezin nuen jo aurrera...

Ordu berean oiuka ikusi

larriro Artzai ber-bera.

Zorigaiztoko aztar ondoren,

ardi guziak baturik,

estu zetorren menditik bera

txistu ta oiu egiñik.

Ibar-mendiak aztertu zitun

malko samiñez bustirik;

etsai beltzaren mendean larri

idoro nindun azkenik.

Il-zori artan ikustean ni

egin zun txistu zolia...

nere gañetik uxatu zedin

otso zital, bigurria.

Arin ta laster urbil zitzaidan...

laztandu nindun guztia...

Ezti tantoaz osatu zidan

biotzan nuen zauria.

Indartu nindun jardun gozoaz...

gero sorbaldan jarririk,

eraman nindun ardi tartera

laztan beroak emanik...

Enaiz geroztik iñoiz aldendu

Artzai Onaren esitik.

Ardi galduak!, ikasi Nor dan

Jesus Artzaia nigandik.

Zeruko Argia 140, 1930eko abuztua

GUZTIZ EDERRA

Gau erdia zan... Ezeren txintik

etzan entzuten; noizka bakarrik

    pizti gautarren ulua...

Ito zituzten baztar guziak

illunpe lodi, nazkagarriak.

    Bildur damaidan ordua!

Kezka beltzaren osin aundia

zirudin ziñez erri-aldia

    nagiz korapillatua...

Argi motelak dir-dir zegiten...,

sapai neurgean aldiz zematen

    ontzaren begi galdua...

Ta illunpe orren egadapean

gogo gaxo bat illar gañean

    zegoan loak artua.

Aldi-aldizka, geldi zetorren

mendi-ostean negar zerien

    ezkillatxoen soñua...

Goit-ots garbia, goit-ots leguna,

ezkillatxoen eztitasuna!...

    Esnatu zuten gogua!...

Ordu berean jetxi zitzaion

anitz biziro argi zerion

    Jaunaren goiaingerua...

Mugitu zuen esku ariñez...

Ezarri zion ezpain oztiñez

    laztan sendo ta estua...

Ta aurkeztu zion lili txuria,

bere onaren antz-irudia,

    aukeraz Jaunak sortua.

Gogoak: (Arriturik bezela)

       Nor zaitut, gaztetxoa, nor, zoragarria?...

       Zeren billa zatozkit? ... Zein da zure naia,

       oñetik bururaño zillarrez jantzia?...

       Nora zoaz, gaztea, nora ain zolia?...

Goiaingeruak: (Zaleki)

       Atoz, atoz lenbailen; atozkit gaxoa!...

       Donokitik dakartzut gaur berri gozoa!...

       Atoz!... Alaitu zaitez... Igitu, gogoa!...

       Ara zuri begira goian Izartxoa!...

Gogoak:

       Zer diozu, gaztea, zer, nere kutuna?...

       Begira zeñen beltza or illuntasunal...

Goiaingeruak:

       Pizkortu zaitez laster!... Astindu losuna!...

       Nekin daramat beti nik argitasuna!...

       ................................... .

       Ego lirañez estali zuen

           azkenik gogoa,

       ta gaindu zuten ega luzean

           mendiren lepoa.

       ................................... .

Gogoak: (Tontorrean, orpo puntetan, Izarrari begira)

       Zeñen aratza, zeñen txuria

           Izartxoaren dirdira!...

       Zeñen maiteki begiratzen dit

           zeru ortatik ludira!...

Goiaingeruak:

       Laztandu nairik zugana datoz

           Izartxoaren izpiak.

       Dirdir dagizu... Lilluratuak

           damaie zure niniak.

Gogoak:

       Izar ederra, zoragarria,

           biotz erien zoruna!...

Goiaingeruak:

       Geitu zazula zure goraltza

           ziñez zaio-ta leguna!...

Gogoak:

       «Guztiz Ederra zera, Maria.

(Biak aldizka abesten dute «Tota pulchra es»)

Goiaingeruak:

       Guztiz Ederra, sortzez garbia.

Gogoak:

       Zu zera Jerusalengo ospea.

Goiaingeruak:

       Zu, Israeleko pozkillea.

Gogoak:

       Zu, gure errien ornen osoa.

Goiaingeruak:

       Zu, obendien bitartekoa.

Gogoak:

       O Maria!

Goiaingeruak:

       Birjin oarkorra!

Gogoak:

       O Maria!

Goiaingeruak:

       Ama Errukorra!»

Zeruko Argia 143, 1930eko azaroa, 181. or

BELENGO ARGI-LOREA

              (Et ecce stella, quam viderant in

              oriente, antecedebat eos...)

             I

Belen-aldeko mendi gallurrak,

ibai-ertzeko zugaitz-ezurrak

    estali ziran elurrez...

Aize durunkor, zatilariak

orru zegiten, jorik erriak

    izoztutako arnasez.

Ekaitzen mende arro dijoa

txabolatxoen amas beroa,

    ke mordo jostalaria...

Ardi motelak gosez orruka,

txabol aurrean jolas oiuka,

    kapusai luzez, artzaia.

Mendi-kolkoan argi gorriak

txinpartaz ziran igotzen,

    ta artzai-mutillen irrintz luzea

aize zakarrak zekarten.

Uso-lumak lez elur-ostoak

    ixil jarien odei-mordoak...

              II

Artzai-mutillak, artzai-mutillak,

gora jasorik zuen makillak,

tontorrik tontor,

       al bezin pizkor,

irrintz alaiez, Belen aldera

«Argi-Lorea» begiztatzera!

Euzki-aldeak argi jario!...

Izpi legunak galtzen zaizkio!...

Orren txuria

       euzki-aldia! ...

Oraindik iñoiz ez ikusia!...

Txingi pollitak laztan damaio!

Agur zeruko goibeltasuna!...

Agur bizitzen uztar astuna!...

Urrun bijoa

       ekaitz-orroa,

indar nastuen zurrunbilloa!!...

Ara biotzen askatasuna!...

Geldi zetorren!... Dirdir zerion!...

Belen otzari laztan zemaion!...

Ale bikaiña!...

       Lore urdiña!...

Txingi aratza!... Osto liraiña!...

Nolaz nik esan zer dagokion?...

Geldi zetorren!... Artzai mutillak,

gora jasorik zuen makillak,

tontorrik-tontor,

       al bezin pizkor,

irrintz alaiez, Belen aldera,

«Argi-Lorea» begiztatzera!!...

               III

Zerbait nai zuen!... Geldiro xamar

zaldun-talde bat ondoren dakar!...

Zerbait nai zuen!...

       Zerbait Belenen!...

Goitik begira zorrotz zebillen

jauregi, etxe, txabola ta abar!...

Zerbait nai zuen!... Uri burutik

kiñuka zegon aspertu ezik!...

Zerbait nai zuen!... Zertara dakar

zaldun-taldea geldiro xamar? ...

Ezin det asma!...

       Berriz...darama!...

Zerbait nai zuen!... Mendi-bularra?...

Nai ote zuen estalpe zarra?...

                 IV

Ixildu bitez itzak!... Mututu mingaiña!...

Iñolaz ezin jardun!... Ez naiz, ai!, ni diña!...

Lau orma baldar... Elur-izara!...

(Ene au egi zorrotza!...)

Ezin dezaket!... Ezin dezaket!...

Mitiez lotzen zait biotza!...

Estalpe bazterrean... sendi bat zekusten!

Idi eta astoak arnasez berotzen!...

Aur txiki, eder, jaioberria,

(auzpeztu nadin lenbailen!...)

lasto tartean erdi gordea,

gorriak zegon ikusten!

(Ar zazu, Jesus Ona,

nere eskeintz xamurra;

ezin dizut ukatu

nik emen agurra).

Ume gaxoa!... Lotan zematen

bere begitxo urdiñak.

Abo xabalik!... Zango txikiak

arrosa baten pinpiñak.

Auzpez daude zaldunak,

auzpez Erregiak;

eskeintzen dizkiote

urrezko opariak.

Malko sendo, garratzak

ixil darorzkie;

beren biotz-barrenak

samurtu zaizkie.

Otoi luzea!... Otoi beroa!...

Emendik ezin aldendu!

Maitasunaren irudi bizi

ziñez or dira biurtu!

Izar-Lorea goian begiral...

Orren garbia bere dirdiral...

Irri-par dagi

       lilluragarri!...

Laztan damaio Aur txikiari!

Erri guziak emen balira!...

Belen-aldea, Belen-aldea,

Jesus Aurraren txoko maitea!!

Gorenen zakust!

       Abes dagizut!...

Biotz barrendik zuri damaitzut

esker onezko «Argi-Lorea»!!...

Zeruko Argia 145, 1931ko urtarrila, 3. or.

RAPTRIX CORDIUM

(URRUNGAITZA)

    Auxe, bai, lana,

    Andra Maria,

auxe lan eziñezkoa!

    Biotzik gabe

    nai bizitzea!...

Biotz gabe!... Gaxoa!...

    Goiz nabarrean,

    lotan nengola,

nigana zera alboratu;

    ta ixil-ixilik,

    laztan beroaz,

barrendik ostu didazu.

    Aldendu ziñan.

    orpo puntetan!...

Etzaitut geroz ikusi!...

    Bakar soraio

    lerro soil ontan

negarra darit lerzori.

    Doakabea!...

    Malko samiñez

emen naukazu, ia illik!...

    Zure begiak!!...

    Zure biotza!...

Ez det nik, ez, beste nairik!...

    Zure zai nago

    egun osoan...

Zuri aieska larriro!...

    Itzali zaizkit

    begi-txingarrak...

Barrenak odol jario!...

    Ez ba, oi Ama!

    ez izan netzat

orren samin ta gogorra!...

    Bestela, ene!

    agertuko zait

zaunkaka etsai dollorra.

    Kupitu zaitez!...

    Atoz lenbailen,

nere argi ta zoruna!...

    Atoz, amarik

    maiten-maitena!...

Atoz, atozkit kutuna!...

    Biotzik gabe

    ezin nezake...

Biotzik gabe ezin bizi!...

    Biotzik gabe,

    ene maitea,

biotz gabe ilko naiz ni!!...

Zeruko Argia 146, 1931ko otsaila, 25. or.

ENADA BELTZA

                I

Ura, bai, zala lagun zintzoa

leio-ertzeko enadatxoa!...

Udaberriro bazetorkidan!

Mingain jatorraz abesten zidan

    eresi xamur, polita.

Txo-rro-txo-txio!... egun osoan

egoten oi zan nere leioan,

    leioan tente jarrita.

Goiztarra izanik esnatzen niñun

pipir alaiez oraindik illun!...

Ta irabioka

    jolas-txioka

nere gain beti egunik-egun.

Arazo garaiz aldiz zetorren...

txio zorrotz bat eman ondoren,

nigan xabalik

    begik jarririk,

kiñu politak zizkan egiten,

mingain bikoitza erakutsirik.

Arto bizar ta lokatz biguna

elkar josiaz, kabi txukuna

    ipiñi zidan zintzilik...

Jolas-alditan gordetzen oi zan

arret aundiaz kabi-ondarran,

    ni zaintzearren barrendik.

Ikusten niñun billa ezinik!...

Buru koxkorra erdi-jasorik,

kiñu naikoa!...

    Txio gaiztoa!

Ta ixilik berriz sartzen zan geldi,

nere zai beti... beti lapurki!...

Elkarren leian ezin obeto

biok emen bizi giñan.

Lagun oberik arkitu ezin;

orren maitagarri baitzan!...

Leio-ertzean tente jarri-ta,

zeinbat atsegin zemaidan!...

Ura, bai, zala lagun zintzoa

leio-ertzeko enadatxoa!

                II

Eldu zitzaigun negute otza,

zorigaitzaren odei mingotza...

    Ezur damate zugaitzak...

Urez gañezka datoz ibaiak,

ta apairidu ditu eusko-mendiak

elur txurien orratzak.

Or daramatzi aize zakarrak

zugaitz adarren osto bakarrak.

Ekaitzen mende,

    noralde gabe,

nekez gaindurik mende-lepoak,

igeska doaz pagausoak.

Aldatu ziran beste txoriak,

aldatu ziran urrun, guziak;

    ez da bat ere gelditu...

Bakar-bakarrik bart arratsean,

enada beltza leio ertzean!

    Nolaz nigandik urrundu?...

                III

Txio ta txio, ega motxean,

enada beltzak leio-ertzean

    itunki negar dario...

Nolaz ixildu ene txoria,

zintzilik zeukan kabi guria

gabaz izoztu bazaio?...

Iñolaz ezin... ezin eraman

geldi-geldiro jeixten ari dan

    elurra batez izotza.

Txori gaxoa!... egati arro

abegi eske asekai dago;

noizbeinka txio zorrotza!...

Ideki nion leiatil xarra!...

ta ideki zidan bere paparra!

Txio ta txio

    negar dario!

Nolaz ixildu ene txoria,

zintzilik zeukan kabi guria

elur ixilez bete bazaio?...

                IV

Ezin sinistu!... Ametsa ote...?

Illotz... illotzik dakust, ai! ortxe

    elur-lorez estalia!...

Zeru berberak ordaindu zion

lagun on batek ziñez zor dion

    atsegiñezko illobia

Atseden adi, evada beltza,

egin zak, bai, lo gozoa!

Ire jolasen ordaingarritzat

artu zak nere txaloa!

Atseden adi leio-ertzean,

atseden lagun zintzoa!...

Zeruko Argia 147, 1931ko martxoa, 37. or.

Mila euskal olerki eder (Aurrerantzean MEOE) 961. or.

Eusko Olerkiak IV 1933, 111. or.

Yakintza 1933, 335. or.

LANDARETXO AMESLARI!...

Lorategiko lili txurien aizpa oztiñak

laztandu zuten landaretxoa erne zedin;

ernemin beroz eman zizkion udaberriak

orrian ainbat urrin zerien lore-pinpin.

Orriak ainbat usai gozozko lore-pinpiñak

margo bikaiñez jantzi zizkion uztargiak;

t'egun urratzez mendi gañetik laztan epelaz

zabal zizkion pipil xamurrak eguzkiak.

Zabal zizkion leñuru batez pipil-orriak...

Dirdir zegiten lore-kolkoak intz-tantoaz...

jira ta bira pinpilinpauxa jostalariak

loretik lore lilluratuak pozik doaz.

Zoratu dira pinpilinpauxa margolariak...

Dantzan ari da euskal-zozoa txotx batean.

Burrun biziaz leiar xakona txukun mizturik,

erle politak erdi-gordeta orripean.

Urrin darie, urrin gozoa lore-kolkoak;

laztan damaie aize ariñak jostalari...

Ta ibai ertzean, pozkaien mende zama joriaz

landaretxoak egunik egun amets dagi!...

Zama joriaz landaretxoak,

andaretxoak amets dagi:

«edertasunak jabetzat naute,

lorategiko nagusi ni».

Landaretxoa, landaretxoa!

zure ametsak... Amets zoroa!...

Noletan zure amets-gezurra?...

Ez al dakizu azken adurra?...

Landaretxoa, landaretxoa!

zure ametsak... Amets zoroa!!

Esnatu zaitez alik lasterren,

odei azuna eldu baño len...

esnatu garaiz gaxoa!...

Barrendu zazu sakon sustraiak,

sendotu laixter lore-orriak...

indartu zaitez naikoa!

Entzun nuen ai! tontor ostean

ortots zorrotz bat, tximist tartean,

eraso beltzen orroa!...

Esnatu zaitez, esnatu arren!

ekaitz gaiztoa eldu baño len!.

Esnatu garaiz, gaxoa!!

Orain zer dakust?... Zugaitz ezurra!

Lorien ordez... orri zimura!...

Adar-ertzetan txingorra! ...

Nigan zer dakust?... Odei mingotza!.

Naigabe latzen arantz zorrotza!...

Au bai esnatze gogorra!!...

Zeruko Argia 150, 1931ko uztaila, 86 or.

MEOE 962. or.

NOLETAN GERO?

                I

Noletan zure atsegin-jaiak...?

Noletan zure zorun-eztaiak...?

              Zer dezu, Artzai Ona?

              Nola gaur abeska...?

              Nola zure biotza

              maitasun-gañezka...?

Ikus ziñudan mendirik-mendi,

ikus ziñudan oiuka larri...

              Malko sendo, garratzak

              ixil zerorzkizun.

              Naigabe latzen batek

              nunbait mintzen zindun.

Amiltegi ta leize-ondarrak

gartu zituen zure negarrak...

              Xamurtu nindun zure

              naigabe zorrotzak...

              joranez zerraikizun

              urrundik biotzak...

Eskutu ziñan tontor ostean,

txistu ta oiu bart arratsean...

              Mendi orpoan berriz

              zegon artaldia,

              orruka, noiz ote zan

              biurtzen Artzaia...

Nola gaur zure malkoen ordez,

abeska zakust pozaren pozez...?

              Nola biotz-arantzak

              lore gaur biurtu...?

              Nola barren odeiak

              leñuruz urreztu...?

Noletan zure atsegin-jaia...?

Noletan zure zorun-eztaia...?

              Zer dezu, Artzai Ona?

              Nola gaur abesten...?

              Nola zure abotsa

              ezti da biurtzen...?

                II

Lertu naiezka daukat biotza,

agertu da-ta nere bildotsa...

              Urrundu bazitzaidan

              atzo artaldetik;

              gaizkatu det gaxoa

              otsoen mendetik...

Arnas-estuka, odolustua,

illurren zetzan bildots galdua...

              Tantoka zerorkion

              tantoka... odola;

              ta artu nuen lepoan,

              odol zeriola...

Osotu nion saiets-ezurra...

Urrindu lorez ille kixkurra...

              Besoetan daramat

              maitetsu laztantzen,

              beste ardiak ere

              alaitu ditezen...

Nolaz ez egin atsegin-jaia...?

Nolaz ez egin zorun-eztaia...?

              Gertuko diot orain

              bazkari galanta,

              poztu gaitezen denok

              bazkari au jan-ta...

Lertu naiezka daukat biotza,

agertu da-ta nere bildotsa...

              Nolaz ez gero, seme,

              nolaz ez abestu,

              illik neukan bildotsa

              gaur badet arkitu...?

Zeruko Argia 151, 1931ko uztaila, 100. or.

ZERBAIT BAZUEN!

              (Azkoitiar J. Luis Abaren oroitze maitagarriaz)

                        I

Zorun egaka... Egun-sentia. Giro epela...

Astiro xamar piztu... da euzki-txingarra...

Muxu nagiaz urrezten ditu euskal-txuntxurrak

ta ipar-alderontz igeska doa artizarra...

Usotxo bat lez, larre-sustraian txukun etzanda,

lotan dirudi basetxe jator, kaskarra...

ta ipar ariñen zuzmurru leunak noizbeinka dakar

ollar gartsuen abesti alai, goiztarra...

Zorun egaka... Egun-sentia... Giro epela...

Eretsu dator errekatxoen marmarra...

Sorgiñen mende jolastu ziran laño zurizkak

banatu dira, laztanduz oztin leiarra3.

Zorun egaka... Egun-sentia... Giro epela...

Zorion eske oraindik nere bularra...

                        II

Ikusi nuen... ikusi nuen artzai mutilla

euzki berriaz, menditik gora, zerbaiten billa...

        Ikusi nuen!... Ekiñak ekin,

        aldapa gora egun txintakin...

Emaitz joriaz ama Sortitzak agur zegion;

baño... gazteak... zerbait bazuen... Igarri nion...

Igarri nion!... Estu zijoan artzai gaxoa...

Zerbait bazuen!... Tantoz zerion malko beroa...

        Sarri nekustan auspez jausia...

        Sarri nentzuen oiu larria...

Neronek dakit: zerbait bazuen!... Ez nabil oker.

Arkaitz-erraiak otseneraztuz dagerke laster...

Zerbait bazuen! Ezten mingotza etsaiak sartu?

Igarri nion!... Ekaitz-odeiak biotza nastu?

        Badakit zer dan goibeltasuna!

        Badakit zer dan biotz illuna!

Baña... ez digart zer zebilkion biotz-unean!...

Ez dakit nolaz igo zezaken arnas betean!

                        III

Negar-zotinka, menditik bera, dator artzaia

ta itun dixuri ezkillatxoak il-eresia...

        Gazte berberak egiztu zidan...

        Gezurra danik ez iñork esan:

«Anai bat nuen (goian al zaude), anai eztia...

Lurpetu dute, ta arekin batez nere bizia!!»

                       * * *

Egun-sentiko zorun-egaren ega sarmiña!

iratzarri dek nere barrengo txori oztiña!!

Iruña 1931-VII-3

Zeruko Argia 153, 1931. iraila, 133. or.

«MAITASUNA EZ DA MAITATUA»

Udazkena zan. Odol tantozko

            ezti-margoa

      eguzki-galdak zixurin.

Ibar-gangarrak doi-doi bekozten...

            Arrats-giroa

      atsegiñaren atsegin.

Sartalde-goian izpi trinkoak

            jolas zegiten.

Ibai-ertzetan sorgin-ardoak

        ditu moxkortzen

      sasi-ama ta xulufrin.

Muñoan ziarduten aspaldi poxpoliñak;

baratzean txoriak txirri-otska lertzen.

Ostendu zan euzkia,«urrezko talo ederra»,

lurriñez sagardia zuela estaltzen.

Ta amilka daror mendi-kolkotik

               itur-aria,

    basauntzen mama gozoa.

Untzak lanbrotuz iges dirudi

            suge lodia...

   gorde-ageriz lepoa.

Ta abeska poil-poil, zurrunbillotsu,

         mur-mur ta zotin,

   bere betiko leloa,

astintzen ditu sarats itunak

           ta arindu ezin

    negarka zegon xoxoa!

       Txioka dabil xoxo mindua

                 adarrik-adar:

            zerbait zekusan sasian...;

        lotan zetzala pizti zarren bat,

                   narraska zear,

             lapurki sartu kabian.

        Ega motxean minduki dagi

                  pir-pir samiña,

            kulunka sarats-gerrian.

        Iruntsi naian badabil nunbait

                    pizti muskiña...

             badakus zerbait azpian.

Maitasuna gañezka, naigabea tontorka

    ara or Asistarra, Goi-gotzon galdua.

Sukarretan biotza, urraturik bularra,

    zauriak gori-gori, ai! odolustua...

«Ene nere Jaun Ona!, oiu aundiz ziotsan,

    ene! maitasuna iñon ez da maitatua!»

        Xamurtu zuten xoxo-amaren

                  pio zorrotzak!

             biozti urbil zitzaion...

        «Zer dek negarka, xoxo anaia?

                Jarrai mirotzak?

             Ator niganontz» zesaion

        «Kabi barrendik etsai maltzurrak

                atera al aute?...»

             berriro galdetu zion.

        Esku ertzera, parra!... egatuz

                kiñuak tarte,

        baietz, baietz!... zerantzuion

    «Egia diok beraz, orrazturik ziotsan,

    ire laguna nauk bada. Noruntz dek kabia?»

    Purruts!... ega batean, sasipean sarturik,

    adierazi zion nun zegon etsaia.

        Ura etsaia!... So dagi aruntz

                 ta arri biurtu!:

             kabian suge zitala!

        Ume tartean biribildurik,

                 guzien buru,

          zai zeukan kankar zabala.

        Amorru biziz odol-usmoka

                zegoen garaiz,

              limurtuz larru azala.

        «Suge anaia, suge anaia!

                  nolaz ari aiz

        itotzen ume makala?»

Eldu zion lepotik sumindurik Prantziskok,

  astindu zuan zumez, urratuz eztena.

    Ta irristada luzean, lerdea zeriola,

   eskuta zan txistuka sasien barrena.

        Moko xabalik ume minberak

               jan eske zeuden:

            eldu zitzaien Prantzisko...

        Ta amari batez beatz-mamiaz

                   eman zizkien

              igortzi leun ta jan naiko.

Maitasuna gañezka, naigabea tontorka

  biurtu da negarrez Serapin mindua.

«Ene!, nere Jaun Ona!, suge gaiztoak nunnai,

  Maitasuna ez da-ta guztiz maitatua!»

Zeruko Argia 154, 1931ko urria, 148. or.

ILLARGITARA

              Pulchra ut luna...

Nolaz diteken, nongo gertari

iges dagio adimenari...

      Ta alaz ta ere,

      egirik bada,

      eskutu auxe

      errañukada...

Sortzetik, Miren, Erruge zera,

Ama ta Birjin biak batera!

Kopet-mamia gotargiz arro,

sakona dazaut, naizenez txarro...

      zenbat dagidan

      ega gorago,

      ainbat, zalantzan,

      dakust arago.

Ta ala badere, Erruge zera,

Ama ta Birjin biak batera.

Arrats-zoriak illuna dakar,

esna-eraziz ontz ta xaguxar...

      Oro geldi da.

      Otsik iñun ez...

      Sorgin egada

      guzion gañez...

Sorgiñak berak txistua jo du

ta illargi-izarrak izeki ditu...

Izarrak lagun, illuna etsai,

itsas-ertzean nago egi zai.

      Illargi bete,

      adar urdiña,

      lurrun irule,

      zillar-joskiña...

itsas-auspoak darakar zikor.

ta izar erdian apurka dator.

Illargitara... oro geldi da,

marmarka itxaso... neurriz taupada.

      Pizti-txirrika

      ulu eziñik...

      Buru-ausika

      gogait egiñik,

barren-odeiak noiz ta beltzago,

itsas-orpoan nasturik nago.

Illargi meak dagit musuka,

ugin-gezalak aitz-atzimurka...

      Ta itsas altzoan

      musu borobil...!

      Noruntz digoan

      aruntz darabil...

Nondik dan ori... asege nago...

Uretan izan geroz geiago!

Ugin-barrenak argiz josiak,

itsas-osiñan par illargiak.

      Itsas-erraian

      par illargiak,

      jira nasian

      kiñu pitxiak...!

Garden azala, diztiz ondarra,

garbi azpia, gaña leiarra...!

Illargiaren biko bizia,

izar txurien kiñu berria...!

      Ugin-azala

      urratu barik,

      barren-itzala

      urrez jantzirik...

be-bean dabiltz parre ta mugiz,

legor-bustian batera biziz...

O Miren eder! Erruge zera,

Ama ta Birjin izar antzera!

      Irudi dezu

      itsas-kolkoa...

      Ta askatu degu

      korapilloa...!

Nondik ta nolan, argitara da,

ezkutua gaur erraiñukada...!

Itsas-errota kanta-kantari,

ta izar-ugiñak elkar-dantzari...

Zeruko Argia 156, 1931ko abendua, 159. or.

MEOE 955. or.

Eusko-Olerkiak IV 1933, 105. or.

Yakintza 4, 1933, 251. or.

ARRANTZALIEN ARRATS-OTOITZA

            INTROITUS

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso,

eusko zangarren ekin, eraso:

      zure orruak,

      ekaitz nastuak,

arrantzalien azken orduak,

gotargi beroz nai ditut jaso.

Arkaitz buruan arrenka nago,

betorkidala sua... zutago:

      suak ta garrak,

      txingar-aparrak

urtu bizaizki illun-ondarrak

argitaratuz geroz geiago.

Ene leiaren izar aratza,

losor-sustraian muker badatza:

      une gezala,

      oiar zabala,

garaimen zarren gudots-itzala,

euskal-malkoen errota latza...!

Piztu bezate zure orroak,

kunkunduz pin-pin ugin-lerroak...!

      Beingoaz beingoz,

      esnale betoz

tximist-ortotsen durundi zorrotz...

Leiartu nigan sukar-tantoak.

Txingar goritan suspertu, Jauna,

adimenaren moteltasuna.

      Bidali, arren!

      damaidazuken

argibidea; betor, lenbailen,

Maitagar-lumen igortzi leuna.

Irauli txinpart, oleski-garra.

Urratu zorrotz nere bularra...

      Ibaika betor

      zugandik, Aitor,

susno ixillen indar durunkor;

betorkit zure gotuts-aztarra.

              * * *

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso,

eusko-jazarren ekin, eraso:

      zure orruak,

      ekaitz nastuak,

itxas-gizonen azken orduak,

gotargi beroz nai ditut jaso...

            VESPERALIA

Itxas-ertzean illunabarra

loretzen dager arkaitz-leiarra...

      Gallurrik-gallur,

      koroi-antzikur,

odeiaz lore, geziaz itur,

oeratzen da eguzki garra.

Arrats gozoa. Giro epela.

Itxas neurgea urre bezela...

      Ugin kixkurrak,

      lenaz ziurrak,

orain pizkortzen gauen beldurrak

ixil ereinduz itzal motela.

Mendi-txuntxurrak baño arago,

zeinbat jeixten dan, ainbat gorago,

      betarte biak

      zorrotz josiak,

euzki zarraren azken izpiak

arrano beltza edari dago.

Urruti dakust jolas betean

ur-mendi-saillen apar sarean

      kaiu mordo bi...

      Ugiñak sarri,

ur-azalean borboil, jostari,

negar dagite lurrez lertzean...

Arrats gozoa. Giro epela.

Itxas neurgea urre bezela.

      Gañez osiña

      geituz urdiña...

zillarren gainka labe irakiña,

ta artega nondik lurrun txapela.

            HOC OPUS EORUM

Goizean goiztik arrai-ontziak,

Euskal-erriko arrantzaliak,

      urrundu dira

      itxas-erraira,

ur-saillak gainduz jira ta bira,

lotan utzirik ama-semiak.

Urrundu ziran goizean goiztik,

ama-semeak lotan utzirik...

      Zeinbat katramil,

      arraun ta makil!

Zeinbat arrisku, zeinbat iskanbil

ugin barrenak sarez jostean.

Urrundu ziran arrantza asmoan.

Ostendu ziran uren kolkoan...

      Tilintalanka,

      astinduz branka,

orain emen ta gero an zanka7ó,

ugiñen mende egun osoan.

Urrundu ziran gizarajoak,

bear bearrez lanai lotuak.

      Nai eta naiez

      atsedenik ez;

eguzkiz ezik, ekaitz-egunez,

arrantza orri uztarrituak.

Urrundu ziran goiza baño len,

bañan oraindik ez dira agertzen...

      Zeinbat katramil,

      arraun ta makil,

zeinbat gaitzurre, zeinbat iskanbil,

aruntz ta onuntz, an eta emen!

Tontorrik-tontor illunabarra

ubelanzturik itxas-baztarra...

      Ia lasterka

      arraiz gañezka,

Zuzen erdituz uren kopeta

dagerzke, poztuz uri gangarra...

            ASSUMUNT PENNAS...

Lurbira datoz leitsu egaka,

girrin ta txio...! zalapartaka

jolas zegiten kaiu-mordoak:

zeñen gozatsu, zeñen biziak,

zeñen erraz ta garailariak

gaintzen dituzten arkaitz-lepoak!

Baño... an, urrun... an, marboillean

itxasoaren malda ertzean,

      nabaitzen ditut

      mukulu batzuk...

Zer liraken nik garbi ez dakust.

Igari dabiltz ur-azalean.

Orain dakuzkit, orain dakuzkit!

Zer liraken, bai, ondo badakit:

      «arrai ontziak,

      batel txuriak...»

Auxe damate susmo begiak;

auxe zerbaitek adierazten dit.

Arrantzaleak, arrantzaleak,

urrundu ziran euskal-semeak...!

      Ez nabil oker:

      emendik laster

asaldaturik zoko ta bazter,

nentzuzket bere irrintz luzeak...

            ET SUSCIPIENTES OSCULATI SUNT

«Ujujui...! Aufa». Jo griñaz zuzen...

Kontuz ortikan...! Bira bat lenen!

      Denok batera

      jo legorrera...!

Ekin, mutillak, ekin kaiera,

gauaren aurrez eldu gaitezen...!

Ara nun diran arrai-ontziak,

su-buru beltzak keaz nasiak:

      ara goi-bera

      keaz batera

saiets-ezurra pitsez leuntzera,

barren orrazten moltso gaziak.

Bejondeizula, ontzi-samalda,

zure aztarna ezaguna da...!

      ...Eta kaiean

      sartzen danean,

ama-semeak aita artzean,

abegi onen dantzut zarata...

Ura, bai, dala, ura zoruna

besarkatzean sendi kutuna!

      Aiek muxuak,

      malkoz nastuak,

elkar naiaren espak sortuak...

Ura egizko maitetasuna!

Lotu dituzte ontziak nasan:

batak besteai lagundurikan,

      lokiak batu,

      sareak bildu,

arrai-saskiak elkarri artu,

guziak dabiltz arindu-guran.

            NOX, SICUT VESTIMENTUM

Garai ederra. Egurats epel...

Ezain erortzen irunts-txaramel.

Lurrun-itzalak irauli-zale...

Garai ederra... Lurra baretsu.

Sorgin-egadak txistua jo du.

Ama-Sortitza lurrun-irule...

Illunpe lodi, lezaunditarrak

piztu dituzte goian izarrak...

      Ara antxen ernai

      beti gure zai;

oker bagabiltz kiñuka etsai,

ixuriz, tarte, suzko negarrak.

Lurrun-maindire zuri-zuriak

lotu dituzte mendi gorriak:

Basajaun zarrak urrun damate...

Ibar zabal ta goiko tontorrak

berdintzen ditu laño moxkorrak.

Illun-egalak oro dastalte...

Bana-banaka lengo kaiuak

utzi zituzten arkaitz-buruak:

ixkutu ziran gauaren bildur.

Noizbeinka dantzut negar larria:

pizti gautarren ulu-intziria...

Darantzuiote ontzak ta zakur...

...Garai ederra. Egurats epel...

Ezain erortzen iruntz-txaramel.

Lurrun-itzalak irauli zale...

Garai ederra. Lurra baretsu.

Sorgin-egadak txistua jo du.

Ama Sortitza zorion-eule.

            SACRIFICIUM LAUDIS

Arrantzaleak, arrantzaleak,

euskal-abenda, euskal-semeak:

ixo guziok, ixo mutillak...!

Goit-ots-aria... Goit-ots-soñua...

Entzun, ara-ta... otoi-ordua...

«Otoitz, dasaigu, otoitz», ezkillak.

Ea! ezkillaz otoitz dagigun,

zeruko izarra gurtu dezagun.

      Ixil-ixilik,

      biotz-mamitik,

ementxe gu ta besteak andik,

esker-lorea eskein zaiogun...!

Ezkilla goiko deia dala-ta

aitu da orko jardun-zarata.

Txintik iñork ez... Otoitz-aroa!

...Orain zarrenak, txalo bat jorik,

«Agur», diotsa zut ta burutsik,

mututzen dala ezkilatxoa.

Denak on-onak, denak apalak,

eusko zintzo ta biotz zabalak

      darantzuiote.

Ta itxas-gizonak, gazte mardulak,

ama-seme eta aiton zimurrak

      otoi dagite...

            ECCE IN NUBE FULGIDA

Ipar-erraiai argi darie;

urre-matazak galtzen zaizkie:

      orren zuria,

      orren diztia,

orren mirari arrigarria...!

Gotzon liraiñak laztan damaie.

Ara... badakust... izar oztiña!

Ara antxen berriz... Neskutz bikaiña!

      Ara... oinpean,

      lertu naiean,

txerren gaiztoa, tontor-ertzean.

Ara... ageri da... Ama Birjiña!!

            RESPICE, STELLA MARIS

Miren Ederra, Miren Garbia,

Euskal-Erriko Ama Eztia:

      goresten zaitut

      ta agur dagitzut.

Odol-malkoaz eskatzen dizut

zaindu zazula Euskal-Erria.

Miren Ederra, Miren Garbia,

arrantzalien Ama Eztia:

      zure aur onak,

      itxas-gizonak,

enda zarraren txertu sakonak,

bekarkizute ale gorria.

Miren Ederra, Miren Garbia,

gure izkuntzaren Ama Eztia:

      lausorik gabe

      euskera gorde.

Ziur zurekin iraun dezake...

Eman narotsu, eman bizia...

            HOSTIAM VOCIFERATIONIS

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso,

eusko-jazarren ekin, eraso:

      zugan bijoa

      nere zantzoa,

odol-garraren zurrunbilloa!

Euskoen alde orruka jaso.

Kantauri-itxaso: Jainkoak nai du!

Euskal-semeak suarka zaindu.

      Irauli zaitez

      zapuzti kaltez!

Arkaitza jo-ta birrindu bitez...!

Errai gezalan arri biurtu...!

Naskaldu zaitez gaben-gaberdiz

ume dollor ta etsai-egarriz...

      Aruntz-onunzka

      lertu orruka...!

Geitu amorruz, geitu burruka

ta irentsi istillu ikaragarriz...!

Ideki zazu errota-atala

ta irindu beren likits-itzala!

      Gari-ots - garai`

      jaso abertzai!

Orru ta marru gorturik` jarrai,

zigor-erazten ume zitala...!

Kantauri-itxaso: Jainkoak nai du!

Aitor berberak eskatzen dizu:

      irauli zaitez

      zapuzti kaltez!

Arkaitza jo-ta birrindu bitez!

Errai gezalan arri biurtu...!

Zure asarre amorratuak

katz-egin bitza beren asmuak.

      Yaurti, purratu

      suar jozartu

lorrinka narras loratzak gartu;

lurrak dar-dar ta kixkortu suak...!

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso,

eusko-jazarren ekin, eraso:

      zugan bijoa

      azken zantzoa...!

Odol-garraren zurrunbilloa!

Euskoen alde orruka jaso!!

Eusko Olerkiak II. 1931, 120. or.

USOEKIN GORA

Eleiz buruan dabiltz goizetik gabera,

usotxoak egaka gurutzez goi-bera.

Eguzkira zillarra dixurite egoak

ta aizean jolastean, esne-pipiltxoak.

       Nork al lezazken,

          elur-usoen

       antzera, goiak garaitu!

       Nork, an... lurrean

          loia uztean

    gurutz saindua laztandu!...

Erakus zaidazute, zuek usotxoak,

erakus zaidazute zabaltzen egoak.

Ta alkarrekin udaran joaz gurutzera,

negutean zerurontz aldatuko gera.

Iruña 1932-I-10

Zeruko Argia 158, 1932ko otsaila, 21.or.

Eusko Olerkiak IV 1933, 116.or.

Yakintza 1933, 337. or.

ESPAK

              «Popule meus, quid feci tibi?»

              Zertan gaitz egin dizut, ene Erria?

Norañoko miñaldi, nolako atsekabe,

biotz onek bakarrik esango lizuke.

Oinperatua nago guzien aldetik

ta atzindu naian dabiltz lurraren gañetik.

Euskal-erri mamia, erririk maitena,

zergatik damaidate gaur damaidatena?

Zertan gaitz egin diet? Zertan ditut mindu?

Zerorrek, ene erria, erantzun zaidazu.

Erri guzien gaindi autetsi ziñudan

ta aspaldi nere eskua sumatu zenduan.

Garaille izandu zera egundo Nerekin...

Etzaitezela zu gaur batu etsaiekin.

Zure asaba zarrak maite bai-ninduten

ta aurrerapen-aziak ixuri nizkien.

Ta alaz ere zuk orain, bein itsumusturik,

baztertuko al nauzu lur maite ortatik?

Euskal-erri mamia, zertan gaitz egin dut?

Orain Ni ez artzeko, zertan mindu zaitut?

Eman nizun euskera, eman nizun garra

ta amaika aldiz izan naiz euskoen indarra.

Ta ara nola gaurkoan norbaitzuk dabiltzan

nere uztarri leuna kentzeko asmotan...

Ara nola, gordean, piztitzar maltzurrak

malmutz ito nairikan usotxo xamurrak.

Zertan bada, erria, zertan dut gaitz egin

maitatzea ezpada maitasun onekin?

Noiztik-nora gaurdaño ezertan Nik mindu?

Erri maite-kutuna, erantzun zaidazu.

Eman nizukeana, oro eman nizun...

erantzun ba, oraintxe utzi nazakezun.

Aintziñatik izan-da nere begikoa,

ezaidazula gaur zuk atera malkoa.

Geroratu baño len zentzuratu zaitez

ta alkartasun estuaz berriz lotu gaitez.

Jaso zazu lepora nere uztarria

ta arinduko dizut Nik zure min-larria.

Ez nazazu baztertu, ez utzi atzera

ta askatua zu laister ikusiko zera...

Euskal-erri mamia, Burutzat ar nazu.

Zure Buru naizela, zorioneko zu.

Zeruko Argia 159,. 1932ko martxoa, 37.or.

ALLELUIA!

Oztin damait ortzeak, eguzkiak urre

ta argi-loreen erdi piztu naiz garaille.

Atsegingai dagozkit zeru ta lur-ama,

esku naramatela poz-biderik barna.

Tinka begiz jo naute mimiko guriak

ta agur-pipirri dauzkat leiaka txoriak.

Ñir-ñir dakarkit intzak, janzkia loreak

ta itzul-inguru, dabiltz aingeru taldeak...

Jeiki bitez erriak amorru beltz gainka

ta arnaseaz, ez beste, or dira lorrinka.

Zuzen bedi berriren onat borreroa

ta ikus beza nora dan bere gorrotoa!

Ikus beza buruan, arantza orde, izpi

ta ubelune bakoitza zorion-iturri.

Ikus beza bularra dirdian urrinka,

ene uso larriei kabia eskeinka.

Ta aittu bazidan bein bat miñez-min bizitza,

ene baitan nuen Nik bizitzaren giltza.

Ta argiarekin batez jeiki naiz garaille,

sortitz oro detala lagun ta pozkille...

Erraiñu-lore dago goian gurutzea,

besoetan dularik pizkunde-lorea...

Poztu bitez gallurrak, kanta beza beak

ta abestien otsera betoz maitaleak!

Betoz, itzali da-ta ekaitz erasoa

ta ageri da poztari uztargi gozoa...

Ekaitzetik jaio naiz ibaika diztia,

arantzatik oi dan lez arrosa zuria.

Ez da lurtarrarentzat beste poz-biderik,

elordi latza zear abitzea baizik.

Malko-ttanttan ezpada ez dio emango

uztaiak odeiari, ez muñ ta ez margo.

Kalbariotik nator urrez buresturik,

udalena bezela negu gordiñetik...

Ez bedi, ba, bildurtu ene maitalea,

laño badakus noizpait biotz-mugaldea.

Beti oi du ekaitzak irripar-lorea

ta ara Ni gogoaren eguzki betea...

Eskutuki odeian erne ta zai nago

zenbat durun ekaitzak, ainbat urbillago.

Ta iñoiz lertuko balitz eztanda-marruan,

dir-dir nagerkioke saria eskuan.

Zeruko Argia 160, 1932ko apirila, 52. or.

URKIOLAKO ANTONIO DEUNARI

ESKARIA

Begiekin ez arren, bazakust biotzez

maitasunak damaidan argiaren bidez.

Ortxen zakust, Andoni, Anbotoren koxkan

pagauso bat bezela egarako itxuran.

Ortxe zaude leiatsu noiz gu etorriko,

gure aiton zarrak lez, onak irixteko.

Urkiolara bada zinitzaigun jetxi

nai degun ainbat esker emateko guri.

Maitasun-zalea da euskalduna, bañan

arkitu ere badu maitalea zugan...

Zorionez badegu biotza non ustu;

badegu, gau ta egun, norekin mintzatu!

Zoritsua benetan orra lijoana:

etzaio damutuko artutako lana!

Naigabe latzik balu... poztua litzake

ta illunean balebil eguzkia luke...

Zenbat aldiz bada or, gure aiton zarrak

auzpez erori ziran, erreta min-garrak!...

Bañan... bai jaso ere zure oñetatik,

zekarzkiten arantzak lore biurturik...

Ortxen arkitu zuten biotzeko indarra;

ortxen, ekaitz aldian, poztasun-izarra.

Ta itxaso aserrean barrundu baño len,

laguntza ta argi eske orra zijoazten.

Eleiza ta arkaitz oiek al baligute esan

zenbat esker iritxi zizkiezun bertan!...

Baña argi dasaigute orko sineskaiak,

biotzeko odol-malkoz neurtu ta bustiak!

Zuk, Andoni, eskerrez ta asabak agurka,

baziñituzten ortxen amaika burruka...

Ta arritzeko ere ezta olako zalea,

euskalduna bai-zan ta zure amandrea!

Izan dituzu, noski, poz-orduak ere;

bakartasun-gauetan argi ta adiskide...

Ordaindu izan dizute zerbait zor galanta,

osotara ezpada, osoaren tanta...

Zer baña? Ez al zaude gaur ere, Andoni,

esku-zabal ez ezik, eme ta iratzarti?

Ez al ziñan ba jetxi Urkiolara zu,

ekaitzean genezan non jo ta aterpetu?

Aspertu ote zera, nonbait, eleiz ortan,

ez dakuszulako gaur iñor Urkiolan?...

Ez ori! Or zaude bai, oiuka goi-goitik,

ez gaitezela aldendu asaben bidetik.

Goazela guziok zuregana laister,

datorkigula-ta naiko etsai oker...

Zure begirapean babesten bagera,

lertuko dala illuna etsaien gañera...

Entzungo al ditugu zure dei maiteak;

eragingo al digu zure eskubideak...

Aiton zarrak bezela, guk ere, Andoni,

elduko bagenio zure esku onari!...

Arren! begira iguzu antxinan bezela:

zuzen zazu berorrek gure euskal-batela.

Luza zazu eskua, ta itz bat ez besterik,

gesalduak ditugu etsaiak bertatik.

Zaude, zaude gurekin: elkartu gaitzatzu,

nora ere goazen, ara darraiguzu.

Begira, bai, Andoni: suzko sorgin ori

ez dedilla geiago Anbototik jetxi.

Gorrotoa erein du biotz geienetan

ta anaiak berak gaitu nasi burruketan.

Lotu zazu ba, katez, arkaitz barrenean;

dagola antxen uluka sugarren artean.

Gorrotoa sortzera etorria bada,

berari dioguna... arrapa dezala!

Ta alaz ere baletor miru beltz, gaiztorik,

ez dezala iges egin zure sarepetik.

Urka itzatzu goi ortan, batera, guziak,

goizean oi duan lez gaua eguzkiak.

Bultza zaiezu gogor Anbototik bera

ta Anboto bera gero durundiz gañera...

Utziko al digute orrela pakean,

ez genduken ezkero beraien artean.

Baztertzera badatoz Lege ta Jainkoa,

moztu zaiela berai gaur bertan lepoa!...

Eutsi, eutsi, Andoni, Euskalerriari,

aritzak oi dion lez alboko untzari!

Bildu zazu estuki zure lokarriaz

ta atera burrukatik bizi ta garaiaz.

Batu, ainbat lasterren, euskal-artaldea

ta alde oietan eman zeruko larrea...

Ageri zaigula, bai, guri Urkiola,

ekaitz-egun beltzetan dirdir dariola!!...

Zeruko Argia 162, 1932ko uztaila, 87. or.

MEOE 964. or.

ANTZEKIA

Lore begian kunkurrunkun

erle gorriztak burrun-burrun:

zer ote dio, zer lioke,

lore beraren nini-lore;

dantzatu ala barruratu,

egoak jo-ta miazkatu...

Zer ote dio, zer esango

loretxoari kukuriko?

    Erle gorrizta, zer diozu

lore begian marmaritsu?

Illargiaren kukupean

urretxindorrak udastean:

zer ote dio, zer lioke,

txiruliruka gaua beste;

sarats itzalen kulunera

ta ibai-erroten dunbotsera...

zer ote dio, zer esango

illargiari aopeko?

    Urretxindorra, zer diozu

illargipean txiruliru?

Zer diotsudan, Ama, Zuri,

lore ta illargi zeran orri...?

Erletxoa naiz, lorea Zu:

zer diotsudan badakizu!

Ta illargitara karnaba lez,

Zugana nago maite-miñez...

Illargia Zu, ni karnaba...

bikote ederra... jakiña ba!...

Zeruko Argia 164, 1932ko abuztua, 132 or.

Eusko Olerkiak IV 1933, 117. or.

MEOE 956. or.

Yakintza 1933, 338. or.

BARRUNTZA-LEIOAN

              «Dilectus meus mihi et ego illi, qui

              pascitur inter lilia» (Cant. II-16)

              Ene maitea neretzako ta ni arentzako.

              Onek fana lili tartean du.

Loak ar bitza, loak ar bitza gudozte-kantak.

Dunbost zakarrak beude gaurdanik ixillean...

Zarata orde, otsera bitez, biotz ormetan,

lelo xamurrak, argiz ez ezik, gau beltzean.

Erna bekio, zugaitz ill oni, kima berria;

loretu bedi maite oparen gar zurira.

Ta itzal goxoan aterpeturik, josiko ditut

adi sutsuak, orri ta loren intzirira.

Nora noake, maitasun eske, neregan baitet

ederrik oro berezko ditun Maitalea?

Nola nabilke, argi-zaletsu, barnen baitigart

sukar-miazka kixkaltzen nauen su-labea?...

Oraindañoko ene begien lauso gorria!

Barren etxeko axolage ta lo-zorroa!

Irten-sartuka, joran-izerdi, jarduki-eta

nabari ez nik, atezai zegon usotxoa!...

Izpi-zorrozki, geziko al nau maitale orrek!

Lertuko al dit griña makurren gaitz-burua!

Maite-gelako ardantegian estu loturik,

moxkor nazala, natzaion gaurtik zoratua!

Uxa ditzala, oroitza zear digarozkidan

ekaitz-laño ta elur aurreko bekaizketak.

• ipar mearen ega zurira joko dizkiot,

amets gorritan, ernemin dauden maitaketak.

Badantzuizkiot, ixil bederen, barrun-barrunki...

bere mintzaren zur-murru leun ta eresiak...

•       aspaldi ontan laño narakar nola ixuriko,

zor dizkiodan asperen-tanta bioztiak...

Bil nadin noizpait, ero galanta au, barren ontara.

Nagon geldixe biotz-leioan tinkatuki,

maite-pilpillak daragitala jo ditzaiodan

espa bigun ta leia zorrotzak txinpartari...

                        * * *

Maite-aroan... lur maite-miñak garratx ninduten;

ez jan ez edan, arat-onata narabilten.

Biotz-kondoan kabitu ziran zale mirriñak,

garai obeko azi gazteak il zituzten.

Larrutu zidan barren zugaitza eguzki-ezak;

pipi-gorriñak jan zizkioten kimatxoak...

Ta azala zear bidetu ziran txingurri beltzak,

bana-banaka, moztu zituzten goiko ostoak.

Migura baizik etzan ageri adar ertzetan;

beso zaintsuak, ezur iduri, sutarako.

Ta illundi-loan lasaiki zetzan muxar gaixtoak,

begiz jo zitun bere sustraiak kabitako.

Beingo batean, ate-danbada entzun deritzat,

ta atera nintzan, giltza eskuan, an nor ote...

Ta idekitzean... ura bai zala maixtar bakoitza!...

Ondasun oro eskeñi zidan biotz-orde...

«Sar zaitez bada, erantzun nion, gela ontara...

Ortxen zaudeke zure gogora nai adiña».

Ta au entzutean zuzendu zidan argi-zirrara,

ene! neregan ikusi nuen loi-osiña!

                        * * *

Arrezkeroztik ene aularen sendotasuna!

Arrezkeroztik barren etxeko poz ta atsegin!...

Naiz laño egon zeru ta lurrak, enegan beti

enegan beti euzki-urrea dirdai-oztin!

Zabaldu zaizkit, noizbaitekoan, biotz-begiak;

noizbaitekoan upatu baidet maitalea.

Ta ikuste uts-utsez, bereixko balitz etxe ontatik,

bertantxe nuke zorigaitzaren zastadea.

Beranduegi ai! zoritxarrez, ezagutu det;

beranduegi ate-jokara naiz oartu...

Egunik-egun, biotz-atean, noiz idekiko,

ta itxu, beltz onek, muzin gaiztoan, ai! giltzatu!

Oraingo nere zentzu galduen itzarri ona!

Oraingo nere begi lausoen ikusia!

Lengo ederra narda dakuste; narda, ordea,

emen litezken eder oroen iturria...

Emen dagokit, emen dagokit ene Maitea;

biotzak baitu sumatzen bere agerpena.

Zai dagokio, pozaren mende, noiz elduko ote

zentzu guzien zorabio ta zoramena.

Auxe biotzen egon luze ta pilpil berdiña!

Auxe ixillaren adigarrizko jardun gozo!

Arantzak sartzen balizkit ere, nere biotzak

ezten zulotik, zorun berria gaur artuko.

Igortzi-leunka, euslari dauzkat bere besoak;

bere niniak, ene begien ur-ixpillu.

Ta argi-jarioz dagizkidaken mintzo eztiak,

esker berri ta biotz-jantzien edergallu.

Amasa batek darabil gure bular-auspoa;

taupari berak biotz-unea pilpiratzen.

Ta udalen-lorak eguratsera liraken eran,

maite-larrosa muxuan zaigu gorriztatzen.

Maitasun-izpiz urtuki dago nere gogoa;

zenbat jaramon, ainbat biotza goriago.

Ta argi-dirdaiak lillura duan txoriñoa lez,

galda zuritan, eguzki orri begi nago.

Mintzari baitet... mintza ni ere; ta ixil banendi,

laister lekarkit biotz-taupadak erantzuna.

Ta izpi-malutak joa bai nintzan, ernaratzen dit

barrun-mamiko xamur-jarien leuntasuna.

Ta arreta luzez belarri nago bere mintzora,

ziñez dalako eztia bere jardunean.

Ta aize biguñak daragioten arrosa bik lez

amets dagigu buruak gurka laztanean.

Ta ipar beltzera lore-pitxia barruntzen dan lez,

gure gogoa ekin gaiztora ximurtzen da.

Ta alkarri eutsiz, barruti ontan indartsu gera,

orro ta txistu, gain dan tartean gaitz-egada.

Nere bizia ezta nerea, berea baño;

Bera ordea nigan bizi zait bat egiñik.

Ta intxaur-adarrak, ez oi duten lez esnerik gabe,

nerez ez dakart jan-gai liraken zitu onik.

Baña nerenaz ezin detana, Maite onekin,

naia dan beste, une batean egiña da.

Oro dezaket beronekin bat; bañan au ezik,

bertatik nuke gaitzik latzenen zaparrada.

Maite dut, maite...; maite, egaztiak egadak aña;

maite..., illargiak kuku-igaria gauan beste...

Maite nau, maite...; maite, dirdaiak ispillua lez;

maite..., edertiak urne xaloak bezelaxe.

Ta argi-txintara elur-tantoak lerorzken eran,

arraka darortz eguzkitara biotz-miñak.

Ta izpi-urreak damaien bidez, loretzen dira

aspaldi zurbil zirauten adar-kukuliñak.

Itxu-birari, aterea da xaguxar beltza,

euzki-zerrendak txoko illuna tink orduko.

Ta armiarmaren dantza-sareak dilindan dagerz,

itur-ariak euzki-ixlan baño diztiago.

Urre ta lore dirdari dago barren-etxea;

izar-jantzirik, zutirik daude onbideak.

Ta agur-ereska makurtzen dira maite-aurrean,

gaurdaño ezin legozken zentzun gaizkilleak.

Bizi berria txerta dit nere odol-zañetan;

ote ta arantzak larrosa zuriz pinpirinpin

Ta arkoskopera labain zegion goi-esker-ura,

orain zugaitza muxuka ari da leiar-oztin.

Ixil nadin da... bertan dantzuzkit, arrosa tarte,

urretxindorren xinta kixkur ta oroimenak.

Ta berartantxen, izpi-bustika, egati dauden

goi-usotxoen papar-aleko asperenak.

Oro det izpi, oro det lore, oro det kanta;

ene gogoak ikusi baitu aldaketa!...

Gela ontara ene Maitea sar ezkeroztik,

biotz-ezurrak bai dute naiko loraketa.

Etorria zait, beronekintxe, ondasun oro;

berezko ditu asma litezken on-iturri...

ta udaberriak azi gazteai damaizkien lez,

ene gogora esker-euriak dixurizki...

Ez al dit iñoiz iges egingo Maitale onek!

Ez al dut ai! nik, etxe ontatik, baztertuko!

Maite-aduak egingo al du, gu izan gaitezen,

bera neretzat ta ni osoro beretzako!

Urtu dezala geroz geiago biotz-lausoa;

zabaldu bekit ezagueraren nini-izarra...

Ta alkar izpien beroaz laister urre-kuskuak

auts-antz nituzke, urrin-malutan, parra-parra.

Iñoiz ez al dit nagiak joko barren karnaba;

ez al du utziko, asita dagon, xinta mea.

Egunik-egun aituko al zait maite-leloan,

gozatu dedin irakas dion Maitalea.

Ta abesti orren oiartzunera, pizkor genuzke

maite-eguerdien egon luze ta bazkal-mintzo.

Ta arratsaldeak, izpi-euritan, lekarzkiguke

maite-koluxken izar zuri ta zorun-ardo...

Zeruko Argia 165, 1932.eko iraila, 154.or.

MEOE 957. or.

Eusko Olerkiak III 1932, 2. or.

OTOI, ADISKIDE...!

Il intzan il i ere...! Eraman induten...

Ire itzalak ordea ni baitan dik lurmen...

              Eta abia bai intzan

              laño ta eurite...

              beste alde ortan

              bai al duk aterpe...?

Sukarretan aitu zan Uda, jaun gorria,

otzikaran utzirik, seme negartia...

Aurrari pa eta pa!... sukaldean ama

min-ariaz ari da josten min-oiala...

              —Esan, ama, esan:

              non degu aitatxo...?

              Aspaldi jun baitzan,

              laister da itzuliko...?—

Sutu zaio malkoz aurpegia

ta alderaka ustutzen du biotz-intziria...

Lotzen du besoetan laztanka umetxoa

ta ixillean txukatuz begi-jarioa,

              —zer diozu, seme:

              non degun aitatxo...?

              Aitatxo, bai...! zure

              aberrian dago...!—

Ta artean txikiari eskua altxaturik,

—antxe pian, diotsa, bitxiz buresturik...—

Geroztik iñork aitaz galdetzen badio,

belaxen eskutxoaz aurrak darantzuio.

Ta aingeru batek itaz bai zidak gaur esan,

nigandik aldatzean noruntza jo uan...

              Otoi, adiskide,

              otoi nere alde...!

Iruña 1931-XIean

Zeruko Argia 167, 1932ko azaroa, 184. or.

MEOE 954. or.

Eusko Olerkiak IV 1933, 119. or.

Yakintza 1933, 339. or.

ONATX, ERLETXOAK

Muñorantza doa Yosutxo, kantari,

belarritan zintzil bi-iruna gerezi.

Mutil xalogorik!... Zeren billa ote?

Kilkerrak, marmari, agur dagiote.

Baño, oar!: beko eultzaren burrunba!

Erle danak, leitsu, ager ixkutuka...

Zer gerta zaie, ba, Yosefen erleai?

Lore bat ikusi muñora, poz-dirdai...

Egalda zaio bat: ezarri da ttentte

ezpain-marrubian —arrosa arek uste—.

Zizta du ta, ene! odol-ttantta atera;

kutuan miztuta, berriz egatu da.

Egun gutxi buru, Yosef ezti billa...

Baño... zer da an? Jesus! Eultzeko iskanbilla!...

Erle danak itsu, zoro, norabage,

ninitik zerbaitek eutsiko bailie.

Ta aberaska-urrean, izarño bezela,

urrin-yarioka, ñir-ñir, odol-ttantta!

Arrigarri bai au!... ta artuz aberaska,

poz-ttuttuli yo du Andra Mirengana.

Baña Andra Mirenen sen zorrotz, argia!

Ikusi orduko barrendu guzia...

Yosutxo deitu du; laztan dio gero

ta aberaska bera yaten eman dio...

Sagara-muñoan, Yosu gorde zaigu:

Onatx, erletxoak, Lore ori miztu!

Zeruko Argia 171, 1933ko martxoa, 44. or.

MEOE 956. or.

Eusko Olerkiak IV 1933, 109. or.

Yakintza 4, 1933, 252. or.

AOLKU ON

              Aranatar Xantiri biotzez

Ontan aiz eskuko, bestetan ez duk ik

ez zertan aritu, ez zer ikusirik;

itaz beste danai ez batxo jaramon,

aizen orri, orde, ate-eizean egon.

Lur-gizona laga, zerukoa jantzi

ta atzenik, Jaunagan, arnasa egotzi.

       Orixe duk, Xanti,

       egiteko soilla;

       besteak ez iri

       txanpon bat axola.

                   * * *

Itz-Tantoarena: gau beltzean jayo,

illuna erantzi lorea jazteko...

Ñir-ñirka zai egon mimikoan ttentte,

ingurokoetan begirik tink bage.

Ta artean iguzki zaiolako eldu,

urrintsu, ninian, iltzeko lekutu...

       Ara or ba, Xanti,

       biderik onena;

       gogoan iduki

       intz-tantoarena.

Iruñatik 1932

Zeruko Argia 172, 1933ko apirila, 70. or.

NOR ETA ZER NAIZEN?...

                     «Mai bat gaitu dezu

                     nere aintzinean

                     jazartzen zaizkidan

                     etsaien aurrean.

                     Burua gaimelez

                     igortzi dídazu

                     ta nere oritzia

                     bai dala gozatu!»

                            (22. eresia)

              Ene ama maiteari, Meza-Berri eguneko.

Oi ama, oi ama nerea,

nor eta zer naizen?...

Oi ama, benetan, zure semea

ez daki iñork zer den!

Itzali zazu, ortzea, gar-gezitze ori.

Gallurretik ondarrera su-gurdia irauli.

Lur-zale zabiltzatenok, begi biak itxi.

Jaungoikoaz beste danak, nigan auspez yautsi...

              Oroen buru bai-nago,

              Jainkoa eskutan.

              Nere alari etzaio

              muga bat ere eman.

              Ots, Andra- Mari berbera

              ni aiña bai ote?...

              Ta Ama gozo au ezpada,

              nor gero litzake?...

Oi ama, oi ene ama nerea,

nor eta zer naizen?...

Oi ama, benetan, zure semea

ez daki iñork zer den!

En gogora dagokit zeru-goi osoa:

ots dagiet-ta bertatik, ogi eta ardoa

ez dira ogi ez ardo, baizik Jaungoikoa,

itxuretan beste arren, dan bezelakoa.

              Au bai zentzuen gezurra

              egi uts-zurra ustez:

              me, zuriño ogi-apurra...

              baiña ogirik ez!

              Ontzian ere ardoa.

              Begi biak: «ardo».

              Itz batzuk zaizkit naikoa,

              gezurtatzeko oro...

Oi ama, oi ene ama nerea,

zer eta nor naizen?...

Oi ama, benetan, zure semea

ez daki iñork zer den!...

Mirabe zintzoenik dut Goiko Jaun aundia:

dei orduko, nere eskutan, du bere aulkia...

Emen dago ogi eta ardo-antzez estalia,

sukarrez, orde, mamian maitasun-zauria...

              Oi, albaleza gizonak

              nolapait gaur esan,

              Jainkoaren esku onak

              zenbat egin didan!...

              Kanta bezaio, bai kanta

              biotz onak beti!

              Ekeratik orrobira

              aintza, Jauna, Zuri...!

Oi ama, oi ene ama nerea,

nor eta zer naizen?...

Oi ama, benetan, zure semea

ez daki iñork zer den!...

Jaun onek egin zezaken, gogo ta ez beste,

izar-morkak zitezela beste orrenbeste.

Egin zitzaken lurreko auts-ondarrak, urre...

Bere alaren aldean fitsik ere ez dire.

              Baiño, arren fauna, barka

              zure esku yoria

              nigan zearo ustu da,

              gain baitit neurria.

              Bein, fauna, egin banauzu

              gizon loi apurrez,

              egiten ere zaitut zu

              ogi, ardo ta itzez.

Oi ama, oi ene ama nerea,

nor eta zer naizen?...

Oi ama, benetan, zure semea

ez daki iñork zer den!...

Poztu zaitezke, bai ama, benetan zu poztu.

Gaztaroko lelo aiek berriz otseratu.

Jantzi gaur eztai-jantziak, erestuna sartu,

lorez ornitu leioak, txakiak urrindu...

              Zure semea baida-ta,

              lur errege orde,

              laungoiko beraren fauna,

              zeruko mai-kide.

              Igo dizut aldarera.

              Otoi dut zugatik.

              Zure nai utsa bete da...

              Il zaitezke pozik!

Oi ama, oi ene ama nerea,

nor eta zer naizen?...

Oi ama, benetan, zure semea

ez daki iñork zer den!...

Iruña 1931-II-14

Zeruko Argia 173, 1933ko maiatza, 76. or.

ITSU BAINENGOEN!...

Begiko zitzaizkidan guraso ta anaiak

ken zizkidazun Jauna, banaka guziak...

Zauri ta gorde eskua!... Artean biotza

eziñez neurrirazi taupadi zorrotza.

«Jauna, Jauna, niotsan zotiñez itoa,

auxe lurtarrarentzat lan eziñezkoa!

Jauna, Jauna, zergatik onela min nauzu,

zergatik zure eskuak ain latz ni ukitu?...

              Agian Zuk, Jauna,

              —beldur dut esate—

              agian Zuk, Jauna,

              ez, nauzu ai! maite!...»

Zoro ta itsu beltza bai...! Ene! ezpainekien

maitasuna ari zala bereak egiten...

Ezpainekien oro zidazula kendu,

biok genezan elkar bakarrik maitatu!...

              Jauna, barka idazu,

              itsu bainengoan!...

1930

Zeruko Argia 175, 1933ko uztaila, 108.or.

MOISESEN ESKER-ABESTIA

              (Exod. 15,1-19)

              (Biurtz-antzera)

Abestu dizaiogun, abestu Jaunari,

orren bioztun gutaz goretsi danari.

Erdibitu zenduen itsas-beitasuna

ta iruntsi zitun batez zaldi ta zalduna.

Jauna da nere indarra, Jauna da abestia,

gaizkatu ninduen-da, beiturik etsaia.

Zu zera nere jabe, Zuri gorapena,

gogoz Zuri damaitzut txalorik gorena.

Gurekin izan ziñan esku aundikoa.

Izen bat dagokizu: «Almenguztikoa».

Gudozte, gurdi eta Faraon berbera

jaurtiki zinituen itxas barrunbera.

Gudari zangarrenak istillu gorrian

barrendu ziran, beingoz, errai-gezalian.

Ondoratu ziraden, ari bat bezela.

Lertu zenizkigun ba orru zeriela.

Ondatu zinituen; ziñez zera bikain!...

Denak erre zinitun, galbizar bat bezain!

Orruka batu ziran asarre ugiñak,

uren eraso beltzak adiskide egiñak,

t'amildu zitzaizkien, gainka, ur-mendiak,

iruntsi naiez sumin Jaunaren etsaiak.

Zerragengu, beretzat gizonki ziola:

«erauziko diet nik amorruz odola,

arrapatuko ditut, laster atzemango,

burrukatuz zartaka bertan ditut ilko.

Erdituko dizkiet beren ondakiñak»...!

Baño... ai! gure etsaien ameskai ziztriñak!

Etzakiten, zitalak, Jaunaren indarra;

etzuten, ez nabaitu azkonen dardara!

Askatu zinituen eraso nastuak.

Gainkatu zitzaizkien ekaitz askatuak.

Sarrerazi zituzten gudariak bela,

beruna ur-azpira sartzen dan bezela.

Nor ote da, nere Jaun, Zu bezin indartsu?

Eres ta deuntasuna Zuri zor zaizkizu...

Gorrotatzen zaitunai beldurgari zera.

Maite zaituztenentzat guztiz biotz-bera.

Jaso zendun eskua ta ito zitun lurrak;

gezal biurtu ziran etsaien ezurrak.

Eraman ziñituen zureak zuzenik,

gaizkaturik errukor etsaien mendetik.

Zuzendu ziñituen zure etxe donera,

zerorrek gertutako mendi-magalera.

Jeiki ziran erriak, gudai otska zeuden...

Baño orain ari dira gorriak ikusten!

Noralde gabe dabiltz Edongo jabeak,

Moabek daralbiltzki estu naigabeak.

Kanaango gudariak igikor dagerzi;

gure Jaunak zigorka urrun daramatzi...

Eroriko al zaie zure esku zorrotza;

zimurtu zaiotezu beldurrez biotza.

Arri biurtu bitez zure etsai zitalak,

auxe arrentzen dizu maitasun-egadak.

Sartu zaiezu erri au zure aterpean;

gorde zazu zintzoki Jauregi donean.

Irauntasun osoan, eunkiak ondiño,

azkendurik guziok, dirauzu betiro.

Zaldiz zerraiztegun-ta, ekaitz beazunak

lertu zituen batez zaldi ta zaldunak.

Irauli zitzaizkien lerkoi ur-mendiak...

Bañan...legor zerraizten zure gudariak!!

Agur Maria

Iruña 1930-II-1

Zeruko Argia 177, 1933ko iraila, 140.or.

AMA NEKETSUA-STABAT MATER

(Bedoñar Joakinen lenengo olerkia)

Zutik gurutze-ondoan

Alma samiña zegoan,

ta Semea zintzilik...

Bere gogo gaxo, illuna,

ezpatak urratu zuna,

an zegoan larririk.

Ain estu ta atsekabea

Seme bakardun Andrea,

Amarik onen ura!

Oñazez ta naigabez,

Seme kutunaren lanez,

zegoen kupitua.

Nork ez du negar egingo

Jesukristoren Ama aingo

Seme gaxoz josita?

Beretarren erruekin

zigorka zutela zekin

Jesus bere Maitea.

Iñortxok ere ez laguntzen

ta azken-arnasak ematen

ikusi zun Semea.

Ea Ama, maite-iturria,

zurekin samin bizia

ar dezadan egizu!

Sutu Kristoren maitean...

biotz au, ta Aren aurrean

atsegiña nagizu.

Ama, nere biotzari

Kristo-zauriak ezarri,

arren, mami-mamian!

Seme orren neke lana

erdiz bialdu nigana

ain maite naun zorian!

Zurekin negar bizian

naukazu ta aren zorian,

ilko naizeneraño!

Birjiñetan emeduna,

ez neri izan ain aztuna,

neri negar-eragin!

Kristoren nekea uste, eriotz

zauriak artzeko, biotz

aul au bizkorra egin!

Zauritu zure zauriez,

zoratu nadin odolez

gurutz-iturripean!

Su-garrak erre ez nazaten

nere alde jarri, arren

Ama, azken egunean.

Zeruko Argia 183, 1934ko martxoa, 238. or.

TXINPARTA-ERESIA

Noletan zenezaken, enborra, zuk kanta,

begi-biotzarentzat ziñez ulerkaitz da.

Noiztik, bada, legoke norbait kantarako,

miñaren-min izarrak ikuski baitago?

Eresirik bai al du txoriak beiñola,

miru beltzaren iges, odol dariola?

Yolasean al dabil erbia larrean,

eiztariak pum!... jo-ta, erdi-illik uztean?

Dantzarako al dago nonbait erleñoa,

ur-txirripak eldu-ta narraz badijoa?

On litzaio norbaiti kantari aritza,

tximistaren dardaraz lurrera balitza?

Ondo legoke, bada, gariaren parra,

leiaritsu baletor aize-egotan garra?

Izpi-muñik bai al du gauan illargiak,

narda-egan badabiltz bitarte odeiak?...

Benetan bai zerala, enborra, ulerkaitza,

arkaitz bizian dan lez loreti zugaitza...

Ziñetan zabilz nere barren-nasterako,

izotz-txuntxurra eran eguzkira malko.

Zergatik zu, ordea, ez berdin ziñaken,

adimen muxar onek ez dit arrapatzen:

neregandik datorkit ortara egiña,

eresiaren orde sortzen zait zotiña.

Gogo-naste ortara ez neike ni jarri,

malkorik ez oi da-ta eztaian ikusi.

Aizkidea bazaitut, jolas-kantak artu

ta abesti-kunkunera zeurekin naukazu.

Min-illetak baztertuz, alaiari eman,

zure kantaz nik ere gaur kanta dezadan.

Yolasean bazakust, ez bezat or entzun

jario-gordiñaren zuzmurru bat illun.

Betozkit aringarri mintzaira biguñak,

uxatzera betozkit odei beltz, aztunak...

Kanta, enborra, kanta... txinpartak jaurtiki,

zure mingain gorriztak kurriz erabilli.

Kantaria nagotzu aspaldi zure on,

min gorriaren miñez naiz lertuki egon;

kantaria nagotzu kanta pozgarria,

biotzean dezazun ber-piztu argia.

Begira nere garrak zein gora dagiten:

zeinbat malkotsuago ainbat ditu igotzen.

Naigabeak dakarkit kantarako indarra,

naigabea da nere ereskai-aparras.

Zeruko Argia 185,1934ko maiatza, zk. 273. or.

BANOAKIZU...!

              Txirristaka darorzkit

              oraindik malkoak,

              ene amak muxuka

              ateratakoak.

Ene amaren azken-muxua!...

ene amaren aiotsak!...

Malko garratzen gezaltasunaz

urtu zaizkigu biotzak.

Korapildurik daukat mingaiña...

barrenai odol dario...

Miñaren miñez utzik badere,

urrundu bear natzaio.

Zorionaren zori samiña!

Zugandik, ama, urrundu?

Alde-bearrak askatu ordez,

biotz-kateak estutu!

Banoakizu!... bazakust ere

naigabe miñez urtutzen...

Maite banauzu, ez izan urri

zure baimena ematen.

Atozte, arren! erle txukunak:

igortzi nere kopeta!...

Berriren berriz odol-loreak

ezti-jarioz daude-ta.

Miztu arretaz biotz-lorea,

ozpiña bezin garratza;

mimikotxoan gorderik, leundu

amaren bizitz-arratsa.

Atoz sasitik, euskal-xoxoa:

urratu borboil paparra;

txiruliruka eres biurtu

ene amaren negarra!

Ar zazu gaurtik zure amatzat...

Leioan egin kabia,

ta sasian lez, kabi-ertzetik,

poztu dantzari bizia!

Zaindu baratza nere ordean;

gorde pipirriz etxea...

ta azken-aldian, ene txoria!,

laztandu ama nerea!

Banoakizu..., banoakizu,

biotz-mamiko kutuna!

Yainkoak nai. du! Ordaingarritzat

goian daskeingu zoruna.

Alaitu zaitez alik geienez!

Yantzi gaur eztai-yantziak...

Estali lorez ate-buruak;

zabaldu kutxan usaiak!

Alaitu zaitez!... zure semea

zeru-lurreko errege...

Yainko berberak igortzi nau-ta

bakaldun, artzai ta jabe.

Nolaz nik gero gaitzetsi, ama,

Yaunak dalmaidan yabetza?

Nolaz zimeltzen utzi dezaket

Yesus Onaren ametsa?

Aundi natzaio, aundi dagert-ta;

urrunduko naiz berela,

Yaunaren naiak guztiz lotu nau,

untzak aritza bezela.

Egunik-egun, Yesus, bazabiltz

ixil-adikor deiezka,

beingoan beingoz gertu naukazu

Zurekin ega naiezka.

Badakit ziñez gogorra dala

kentzea seme bakarra;

badakit iñoiz ez dala asetzen

ama bateren negarra.

Baña gaxoa!, ezin ukatu

Yesusi gure baimena;

maite badegu, aldendu bear

zorrotza badere eztena.

Yainkoak nai du! Yainkoak nai du!

eman zaiogun laguntza;

aundi agertu, aundi zera-ta...

begiak jaso goruntza!...

Begira zertaz Gurutz batean

iltzen utzi zan Yaun Ona.

Begira nolaz ibilli oi zan

erostearren gizona.

Ta azpiratuko zenuke, ama,

Yesusen odol saindua?

Artzai Onaren deia entzunik,

negoke zuri lotua?

Aundi natzaio, aundi dagert-ta.

Urrunduko naiz berela;

Yaunaren naiak elkartu nau-ta

ntzak aritza bezela.

Banoakizu..., Yainkoak nai du!

Gurutzeakin baturik.

Bera da nere lagun eztia;

nun gero ura lakorik?

Gurutz maitea: zu zera gaurtik

nere begien argia;

zu nere ama, lagun bakarra,

alaitasun-iturria.

Indarra zera ta indartsua naiz,

zurekin naiz ni garaille...

Auzpeztu bitez etsai gaiztoak

ta auzpeztuz, agur zaitzate!

Orru ta marru naskaldu bitez

lur eta itxaso zakarra!

Zurekin banaiz, ez det beldurrik...

nekin daramat Indarra

Nekin daramat indarren-Buru,

nekin daramat bizia;

nekin daramat arantz tartean

margotuko dan azia.

Ez det beldurrik!... Gurutz doneaz

ziurki naiz ni garaille...

Maitasun bidez aitortu ezik,

zigorrez agur zaitzate!

Zure zaurien dirdir biziaz

uxatuko det otsoa;

ta auzpeztuko da zure aurrean

apalki ludi osoa.

Batuko dizut giz-artaldea;

arkituko det bildotsa;

mendi gaiñetik zabalduko det

maitasunaren abotsa.

Tontorrik zear, basorik barna

urratuko naiz oiuka;

ta arditxoren bat iges badabil,

biurtuko det muxuka.

Moztuko dizut alor-arantzak;

zusterkatuko sasiak...

Urte bat buru erneko zaitzu

«Berri Onaren aziak».

Sendotu bitza euzki oraillak;

urtatu goiak naikoa;

ta azken zorian makurtuko da

arnaripean soroa.

Bekit biziro zure besoak;

indazu arren Yaun Ona:

zure laguntzak indartzen banau,

eziko det nik gizona.

Agur azkenik, ama kutuna;

agur... begira goruntza.

Zure semeak uzten bazaitu,

Yaunak dakartzu laguntza.

              Agur, Euskal-Erria,

              zugandik banoa:

              maite bazaitut ere,

              maitago Yainkoa.

                * * *

Iruntsi naiez orruz zabiltzan

itxaso gezal, nastua:

estutu zure ugin-orratzak,

askatu gentza-gorua.

Urreztu zure bekaitz-adarra;

otzandu bizkar-ezurra,

lotu asarre dunboslaria,

neurtu jokaldi biurra.

Zure mototsa zorrotz orraztuz,

ara antxen narras ontzia!

ta ardatz-ertzean moko xabalik

pakezko uxo txuria.

Noletan gero galdu ontzia

ur-mendi-saillak amorruz,

odei-tartean irripar gozoz

Izar bikaiña badakus?

Ta ixilik doa egatu naiez

euskaldun uxo txuria;

ta aurrera beti, beti garaitsu

uxotxoaren kabia.

Ez du beldurrik, indartsu da-ta;

barruz darama itxasoa;

maitasun-galdak zabal-erazten

dio sarriro mokoa.

Eskutatu zan urrun-aldean

intxaurtxo bat lez igari:

ta Izar urdiña Euskal-Errian

usotxoaren zai beti.

Iruña 1931-9-6

Yakintza 16, 1935eko uztail-abuztua, 266. or.

AITORMENDIA ERESTI

              «Elduayendar T. Abari

              bere apaizgintzako zillar eztaietan»

              AGUR! — Loramendi A.

       Noren «Irudi»

       ez galde neri...

Gizon-muxarrak ez dazau.

       Sua ta garra

       kopeta-adarra.

Sua ta garra goiztik-gau.

    Ezti-jarioz gandorrak dagerz.

       Aitormendia eresti.

«Aizpa zurien» lizarditxoa

       eztai-jaietan dirudi.

       Noren gorespen

       ez dut somatzen...

Yostakin garrak goraka...

       Ta iturrik-itur,

       uso-antzikur,

«Maitagar-aizpak» gar-ondora.

    Ipar mearen ega geldiak

eres kixkurra darabil...

Ta «Irudi»-goira, kulun zabunez

laño gorrixtak darortz bil.

       Noren «Irudi»

       ez galde neri...

Ibaika sua dario.

       Bekokipea

       suzko labea...

bizitza suak damaio.

    Atxon darien iñar-odeiak

«Irudi»-gaña dastalte...

Ta itur-aldetik «Aizpa zuriak»

elur-zugaitza dakarte...

       Noren gorespen

       ez dut somatzen...

Gizon-muxarrak ez dazau.

       Txingar urtua

       bere burua...

Oñazkar-bide goiz ta gau.

    Oinpetzat odei-matazak dauzka.

Zillar-txuntxurra bakaulki...

Urritz-abarra eskuan tente.

Burestun ordez eguzki...

       Noren «Irudi»

       ez galde neri...

Gizon-muxarrak ez dazau...

       Sua ta garra

       kopeta-adarra...

Geroz zutago goiztik gau...

    Aurkezten zaio aizpa zuria

elur-zugaitza opari...

Ta Irudi goira txukunki jasoz

eskeintzen dio kantari...

       Noren gorespen

       ez dut somatzen...

Garren mototsa goraka.

       Pozaren pozez,

       Irudi aurrez,

Maitagar-aizpak egaka...

    Sailka dagertzi... makurtzen dira ...

Txutitu gero batera...

Ta askatuz zillar-ereserkiak

zai daude orain jotzera.

       Nolako jotze

       ez dezaioke

gizon-muxarrak atzeman.

       Ekaitz-oroimen

       aldiz zekarren;

elur-maluta bestetan.

    Ta arkaitz leiarrak intziraz artuz,

soñu berrira diragi

Ta Aizpa zuriak darantzuiote

eres berriaz kantari:

    «Gora bizaitza... euzki anaiak...

Cora bizaitzate... izarrak...

Cora bizaitzate... ur txauak ere.

Cora bizaitza... su-garrak.»

       Noren opari

       kantari diran

Gizon-muxarrak ez dazau.

       Txingar urtua

       bere burua,

geroz zutago goiztik-gau.

    Entzuki dago eguzki dardar.

Urre boladaz darantzu...

Ta iñoiztik iñoiz arrotu bada

gaurkoan ziñez da arrotu...

       Amaitu dute

       ixillaz naste...

Lurtarrak zerbait badakus:

       argi-lorezko

       irripar-gozo

Irudi-goiak darakus.

    Ta Aizpa zarrenak lizar orriez

buresten duan bitarte,

berriren Aizpak «Babiloniko»...

eresiari darraite:

    «T'oroitu bezin laister zutaz, gure Sion,

negarrari guziok ematen genion»...

    Negar dagite sarats illunak...

Errekak datoz urduri...

Ta arkaitz-gezalak, zugaitz-zaiñak lez,

ezti-malkoa dixuri.

       Sua ta garra,

       txingar-aparra

«Irudiari» dario.

       Suzko labea

       bekokipea...

Ezurrak gartu zaizkio.

    Azkendu dira gorespen-jaiak...

Badoaz «Aizpak» lerroka...

«Babilon»-eres-oiartzunera

lizarrak zotin-malkoka...

       (Begira.)

    Izkutu ziran... Illuna geldi...

Austen da berriz egona...

Ta itur-aldean dantzut alaiki:

«Gaurko Gauaren Gau Ona»...

    Izkutu ziran... Ixillak (txint?) gain...

Kulunka daror egona

ta itur aldean berriren berriz

dantzut «Gauaren Gau Ona».

       «Tralara, la, la»...

       Auxe, bai, dala

gaurko «Gauaren Gau Ona»...

       Dantzatu gaitez

       Irudi-aurrez,

jainkotu da-ta gizona...

    Il da entzuna ta asten da ixilla

darantzuiola zuzmurruz

ta ipar-orratza egati dabil

afal-usaiaz edatuz.

       Noren goraltzan

       aparia dan

gizon muxarrak bai digar.

       Jaso begia:

       Aitormendia

«Irudi»-pean su ta gar...

    O Irudi garra! eresti-zale

nagokitzu bai zure maitale.

Zure txingarren suak banargi

(deritxat?) izan garren janari.

       Noren gorespen

       jaia legiten

gizon-muxarrak ez digar.

       Illuna bada,

       erraiñukada

geroz geiago su ta gar.

    Geroz geiago sua ta garra

uxatuz illun egada.

Garren dirdira, Euskal-Erria,

Euskal-Erria esna da.

       Urrun doazi

       lerro ta sailki

Aizpak abestuz erdika.

       Ta iturrik-itur,

       uso-antzikur,

zabaltzen dira yauzika.